دیدار وادهفول و لاوروف؛ اروپا به دنبال نقش مستقیم در مذاکرات اوکراین
وزیر خارجه آلمان و همتای روس او در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک دیدار کردند؛ نخستین گفتوگوی دوجانبه در سطح وزیر خارجه میان دو کشور از زمان آغاز جنگ اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ . این دیدار که به درخواست طرف آلمانی برگزار شد، حدود بیست دقیقه طول کشید و یوهان وادهفول پس از آن تأکید کرد که باوجود اختلافهای بنیادین، گفتوگو با حریف ضروری است .
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، اما ارزش این دیدار را زیر سؤال برد و گفت چیزی فراتر از اظهارات علنی پیشین برلین نشنیده است . طرف روس اعلام کرد وادهفول عمدتاً همان مواضع قبلی آلمان را تکرار کرده است . با این حال، تحلیلگران معتقدند اهمیت این دیدار در نتیجه فوری آن نیست، بلکه در پیامی است که برلین ارسال کرده: آلمان نمیخواهد گفتوگو با روسیه به انحصار واشنگتن باقی بماند.
ناکامی فرستادگان ترامپ در پیشبرد مذاکرات
این تحرک دیپلماتیک آلمان در شرایطی صورت میگیرد که تلاشهای استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، برای دستیابی به توافق صلح با ولادیمیر پوتین طی ماههای اخیر به نتیجه تعیینکنندهای نرسیده است. این دو فرستاده در سپتامبر ۲۰۲۶ در سفری به مسکو، بیش از سه ساعت با پوتین گفتوگو کردند . کرملین اعلام کرد که آمریکاییها «چندین ایده» درباره پایان جنگ ارائه دادند، اما هیچ توافق الزامآوری حاصل نشد و حتی برگزاری نشست جدید میان پوتین و ترامپ نیز به تعویق افتاد .
ویتکاف و کوشنر پس از مسکو به کییف رفتند تا با ولودیمیر زلنسکی نیز رایزنی کنند، اما گزارشها حاکی از آن بود که اختلافهای اساسی به قوت خود باقی مانده است . پوتین همچنان بر شروط خود از جمله بهرسمیتشناختن الحاق مناطق شرق اوکراین به روسیه پافشاری میکند و نشانهای از عقبنشینی نشان نمیدهد.
چرا آلمان به میدان آمد؟
بر اساس تحلیل رسانههای آلمانی، اقدام وادهفول چند هدف همزمان را دنبال میکرد. نخست، برلین میخواست مستقیماً به مسکو اعلام کند که اقداماتی نظیر حمله پهپادی ادعایی به فرودگاه لایپزیگ را تهدیدی امنیتی میداند و آماده دفاع از خود است . وادهفول پیش از این نیز روسیه را به تشدید حملات ترکیبی علیه اروپا متهم کرده بود .
دوم، آلمان میخواست مسئله محدود شدن صادرات غلات و کود از طریق دریای سیاه را به موضوعی فراتر از مناقشه روسیه و اوکراین تبدیل کند؛ موضوعی که بر کشورهای وابسته به واردات مواد غذایی در جنوب جهانی نیز تأثیر مستقیم دارد.
اما هدف مهمتر، بازتعریف نقش اروپا در روند دیپلماتیک جنگ بود. آلمان و دیگر کشورهای اروپایی بهعنوان بزرگترین حامیان اوکراین، نمیتوانند در مذاکرات مربوط به بحرانی که مستقیماً امنیت قاره اروپا را تحت تأثیر قرار داده است، صرفاً تماشاگر باشند. وادهفول در همین چارچوب تأکید کرد که «با دوستان لازم نیست مذاکره کرد؛ با حریفان باید مذاکره کرد» .
دیپلماسی و فشار در کنار یکدیگر
در تحلیلها تأکید شده که مذاکره با روسیه لزوماً به معنای کنار گذاشتن حمایت نظامی از اوکراین نیست. تصور قرار گرفتن «تسلیحات یا دیپلماسی» در برابر یکدیگر، دوگانهای نادرست است و دیپلماسی بدون توان اعمال فشار نمیتواند به نتیجه برسد. وادهفول پیشتر نیز بر این موضع تأکید داشت که ابتدا باید آتشبس برقرار شود و سپس مذاکرات آغاز شود، و هیچ گفتوگویی درباره اوکراین نباید بدون حضور خود اوکراین انجام گیرد.
از نگاه ناظران، دیدار نیویورک نشانهای از تمایل برلین به ترکیب دو مسیر است: حفظ حمایت نظامی از اوکراین در کنار باز نگه داشتن کانال مستقیم گفتوگو با مسکو. در همین چارچوب، اروپا و در رأس آن آلمان تصمیم گرفتهاند مستقیماً پای میز گفتوگو با روسیه حاضر شوند و اجازه ندهند آینده امنیت اروپا صرفاً در مذاکرات واشنگتن و مسکو تعیین شود.
